Herkennen van stress bij uw kat

Katten zijn van nature solitaire jagers. Als onafhankelijke wezens zijn het ware meesters in het verbergen van hoe zij zich daadwerkelijk voelen. En dat moet ook, want als zij zwakte laten zien, kunnen ze zelf prooi worden. Het herkennen van angst en stress bij je kat zal niet altijd even eenvoudig zijn. Gelukkig zijn er ook duidelijke tekenen, waaraan je kunt herkennen of je kat gespannen is en of je kat onder stress lijdt.

Waarom is het belangrijk om stress te herkennen?

Katten lijken vaak heel cool en rustig, maar in werkelijkheid zijn katten extreem stressgevoelig. Juist doordat ze hun werkelijke gevoelens weten te verbergen, is het belangrijk om stress bij je kat te leren herkennen. Zeker iets van 80% van de aandoeningen bij katten hebben een relatie met stress. Enkele voorbeelden:

Denk aan blaasproblemen. Door stress verdikt de plasbuis waardoor kristallen niet of nog maar lastig kunnen passeren.

Niesziekte wordt direct veroorzaakt door virussen en een enkele bacterie, soms door een schimmelinfectie, maar het heeft ook een directe relatie met stress. Eenmaal besmet met bijvoorbeeld herpes of calici, blijven deze virussen in het lichaam van de kat. De virussen trekken zich terug als de weerstand goed is. Onder invloed van stress daalt de weerstand en krijgt niesziekte weer de kans om uit te barsten.

Diabetes kan door stress ontstaan. Stress verhoogt de glucosespiegel in het bloed. Bij chronische stress blijft de glucosespiegel hoog en dit heeft invloed op de werking/gevoeligheid van insuline. Verder heeft ook vet invloed op de werking van insuline, vandaar dat dikke katten – vaak stresseters- hier gevoeliger voor zijn.

Tenslotte heeft ook FIP een directe relatie met stress. Hoewel nog lang niet alles bekend is over FIP is wel aangetoond dat de ziekte wordt veroorzaakt door het coronavirus dat onder invloed van stress in het lichaam van de kat muteert tot het “FIP virus”. Elke kat heeft een eigen mutatie. En zo zijn er nog veel meer voorbeelden waarin stress een rol speelt in de aandoeningen van katten.

Daarom is het belangrijk dat katteneigenaren stress bij katten kunnen herkennen.

De gespannen kat

Een gespannen kat heeft stress. Stress wordt veroorzaakt door alle voor de kat (nog) onbekende dingen die niet controleerbaar en/of beïnvloedbaar zijn. Stress kan zowel negatief als positief zijn. Positieve stress kan bijvoorbeeld ontstaan als er plotseling een vliegje in huis zit dat het jachtinstinct van de kat aanwakkert. Het vliegje is niet controleerbaar of beïnvloedbaar, maar jagen is iets positiefs en tijdelijks. Negatieve stress kan ontstaan als er bijvoorbeeld een opdringerig hondje in huis is, dat steeds maar weer boven op de kat springt of er achteraan jaagt.

Het verschil tussen positieve en negatieve stress is vrij gemakkelijk te herkennen. Bij positieve stress zal de kat naar het iets dat stress oplevert toe bewegen. Bij negatieve stress probeert de kat zo snel mogelijk van de stressfactor weg te komen.

Spanningen herkennen

Een kat zal spanning laten zien door in een positie te gaan zitten waarin hij meteen tot actie kan overgaan. Als het om een negatieve prikkel gaat, zal de kat willen wegspringen of wegvluchten. Is het

een positieve prikkel, dan zal de kat ernaartoe willen bewegen. Door het weglopen van iets vervelends controleert de kat zijn omgeving. Het kunnen weglopen is voor de kat die een echte controlefreak is, super belangrijk. Wanneer een kat niet kan weglopen van een vervelend iets, ontstaat er negatieve stress bij de kat. Blijft dat vervelende iets aanhouden, dan kan er chronische stress ontstaan.

  • Een zittende kat kan bijvoorbeeld in de kikvorshouding gaan zitten. Bij deze houding zijn alle ledematen onder het lichaam getrokken, maar zijn de poten zichtbaar. De staart ligt meestal tegen het lijf aan. In deze houding kan de kat meteen wegspringen. Deze houding lijkt op de houding waarbij de kat de poten onder het lichaam getrokken heeft en deze dus niet zichtbaar zijn. Dat is géén stresshouding. Bij spanning, zijn de pootjes dus zichtbaar.
  • Een staande kat zal zijn achterlichaam lager houden en zijn gewicht zo in positie brengen om meteen weg te kunnen springen als dat nodig blijkt.
  • De punt van de staart kan onrustig bewegen.
  • Het hoofd beweegt meestal niet. De kat is geconcentreerd op de bron van de stress.
  • De pupillen worden groot zodra de bron van de spanning in zicht komt.
  • De oren zijn gericht op de bron van de spanning.
  • De gespannen kat maakt doorgaans geen geluid.

Stress signalen

Los van de houding zijn spanningen in katten ook te herkennen aan bepaalde gedragingen.

Wanneer een kat aan stress lijdt, laat hij één of meer van de volgende stress signalen zien:

  • De bek aflikken, zonder nét daarvoor gegeten te hebben.
  • Neurotisch gaan wassen/likken.
  • Pootje heffen.
  • Trillen van de vacht.
  • Niezen.
  • Gapen, als er geen andere reden tot gapen is, zoals net wakker worden.
  • Hijgen. In zeer stressvolle situaties zal de kat de bek openhouden en de tong uitsteken.

Wanneer een kat niet de mogelijkheid krijgt om de situatie te controleren, kan hij last krijgen van chronische stress.

Chronische stress ontstaat wanneer een negatieve prikkel blijft aanhouden of regelmatig terugkeert, zonder dat de kat de prikkel kan beïnvloeden of vermijden. Een negatieve prikkel kan van alles zijn. Denk aan het gehuil van een baby in huis, een voor de kat vervelende geur die jij misschien niet kunt ruiken, een buurman die al maanden zijn huis aan het verbouwen is of een nieuw huisdier. Ook pijn is een belangrijke oorzaak van chronische stress. Een kat met pijn heeft altijd stress.

Chronische stress zorgt ervoor dat het gedrag van de kat verandert. Zo kan een voorheen actieve kat ineens heel erg veel gaan slapen, zich terugtrekken of zelfs verstoppen. Sommige katten gaan bijvoorbeeld ook veel meer eten bij stress. Dit zijn de zogenoemde stresseters.

Help mijn kat heeft stress, wat nu?

Katten zijn dus echte stresskikkers. Dat komt omdat katten extreme controlefreaks zijn. Ze proberen hun omgeving te controleren door deze voorspelbaar te maken en daarin zijn ze echte meesters! Bedenk maar eens dat een kat al een routine heeft zonder dat jij er ook maar erg in hebt dat er zoiets is als routine. Hoe dan? Geef een kat een dag of twee een snoepje zodra je thuiskomt. Vanaf dat moment zullen de meeste katten al bij de deur klaar zitten om het beloofde snoepje in ontvangst te nemen. Zo heb je ook katten die hun mens sommeren om naar bed te gaan met “bedtijd” of wakker maken zodra het “etenstijd” is. En ja, katten houden helemaal niet van veranderingen!

Als je weet dat katten hun omgeving liefst zo voorspelbaar mogelijk willen houden, kun je dit inzetten om stress zo laag mogelijk te houden. Zorg zoveel mogelijk voor vaste tijden. Vaste voertijden met hetzelfde voer (als ze dat willen/blijven eten), vaste speeltijden, vaste rusttijden (bijvoorbeeld als je op de bank TV zit te kijken), vaste naar binnen en buiten tijden als dat van toepassing is, etc. Dergelijke routines zorgen ervoor dat de kat vooraf weet wat er gaat komen en verlaagt dus de stress. Dit is natuurlijk lang niet voor iedereen en continu vol te houden, maar het is wel om even aan te geven dat dit het fijnste is voor een kat.

Teveel voorspelbaarheid, denk dan vooral aan verveling, zorgt ook voor stress! Katten zijn jagers en moeten bewegen, óók als ze een groot deel van de dag liggen te slapen. Wanneer katten naar buiten kunnen, zullen ze zich in grote mate zelf kunnen vermaken. Maar binnenkatten hebben die luxe niet. Voor deze katten is het dan ook extreem belangrijk dat ze activiteiten kunnen ontplooien en dan niet alleen onder toeziend oog van de mens. Katten zijn namelijk eenzame jagers.

Verveling kan voor veel gedragsproblemen zorgen, zoals bijvoorbeeld agressieproblemen, dus voldoende actie is ook voor de mens belangrijk. Wat kun je doen? Behalve voldoende speeltjes aanbieden, krabpalen en klimmogelijkheden, verstopplekjes en met de kat spelen, kun je denken aan kattenplantjes zoals kattengras, kattenkruid en valeriaan. Vooral valeriaanwortel is een goed middel om in te zetten. Valeriaan heeft namelijk de mooie eigenschap dat katten er eerst helemaal wild van worden om vervolgens ergens de rust op te zoeken. Ongeveer 85% van de katten reageren op valeriaan. Zorg er wel voor dat je de natuurlijke valeriaanwortel gebruikt en niet een of andere mix of een oplossing met alcohol, want veel kruiden en alcohol zijn giftig voor katten. De natuurlijke valeriaanwortel kun je vaak bij een goede drogist krijgen in de vorm van thee. Dit kun je dan in een oude sok knopen een aan de kat aanbieden. Let wel: valeriaan heeft voor mensen een onaangename indringende geur. Het is af te raden om dit in de slaapkamer aan de kat te geven.

Voerpuzzels kunnen ook uitkomst bieden. Een voerbal die door de kamer kan rollen (let op! Niet zo fijn voor benedenburen!), een voerbakje waar snoepjes of brokjes uit gehengeld kunnen worden, etc. Je kunt bijvoorbeeld ook brokjes gaan verstoppen, zodat je kat ernaar op zoek moet.

Het fijnste voor een kat is als ze (veilig) naar buiten kan. Woon je op een bovenverdieping, maak de balkon dan katveilig. Heb je wel een tuin maar zit je aan een drukke weg, maak dan een kattenren waar de katten een frisse neus kunnen halen. Buiten zijn er altijd leuke en spannende dingen te ontdekken zoals insektjes waar ze op kunnen jagen.

Wat doe ik bij chronische stress?

Het jammere is dat dit soort zaken niet meer helpen bij chronische stress. Katten met veel stress zullen niet meer (echt, goed) reageren op speeltjes en zaken zoals valeriaanwortel. De stress is dan te heftig. Je zult dan echt moeten achterhalen waardoor de kat zo’n stress heeft. Dat betekent dat je als een soort detective je kat in de gaten moet gaan houden. Het bijhouden van een dagboekje helpt hierbij. Schrijf op wanneer je stresssignalen bij je kat ziet, wat daaraan vooraf gebeurde, hoe lang je de stresssignalen ziet, etc. Elk detail helpt. Na een tijdje zul je dan waarschijnlijk een patroon kunnen ontdekken en weet je waar de stress vandaan komt. Dan is het belangrijk om deze stressfactor zo snel en goed mogelijk weg te nemen. Wanneer dat bijvoorbeeld een peuter, kitten of pup is die continu achter de kat aanjaagt, dan zul je daarvoor een oplossing moeten vinden. Haal je de stressfactor weg, dan is de stress ook snel voorbij.

Wat als het niet lukt?

Soms lukt het niet of niet helemaal om de stress weg te nemen. Veel mensen zweren dan bij middelen als Feliway. Dit middel kan helpen, maar hou er rekening mee dat bij het gebruik van Feliway alle ramen en deuren gesloten moeten blijven. Staan de ramen en/of deuren open, zoals bijvoorbeeld in de zomer, dan vliegt de Feliway meteen het raam uit en werkt het niet.

Los daarvan reageren lang niet alle katten positief op Feliway. Je zult moeten uitproberen hoe dat voor jouw kat zit. Daarbij zal ook Feliway niet veel (meer) helpen als de stress te heftig is.

Een ander middel dat mogelijk uitkomst kan bieden is Zylkene. Dit is een voedingssupplement gemaakt op basis van melk. Ook dit middel helpt soms wel en soms niet. Wat wel belangrijk is, is dat het iets van 3 weken duurt voordat je enig effect kunt gaan merken.

Gedragsmedicatie wordt ook soms ingezet om stress bij katten te verminderen vooral wanneer de stress zorgt voor gedragsproblemen. Antidepressiva zijn hierbij helaas steeds populairder aan het worden. Dit soort middelen zijn voor katten alleen maar af te raden! Waarom? Juist omdat katten pure controlefreaks zijn en deze middelen meestal een verdovende werking hebben, kan het inzetten van dit soort gedragsmedicatie de problemen verergeren. Los daarvan is het alleen maar symptoombestrijding en ga je niet aan de slag om het probleem echt op te lossen.

Medische aandoeningen en stress

Zoals eerder aangegeven hebben katten die ziek zijn altijd stress. Er zijn ook aandoeningen die de stress als bijkomend effect vergroten. Denk bijvoorbeeld aan een hyperactieve schildklier. Een hyperactieve schildklier zorgt voor een (veel) hogere hartslag. Maar dat is niet alles. Katten met een hyperactieve schildklier kunnen hun emoties niet goed meer controleren. Wanneer katten met deze aandoening schrikken of boos worden, dan duurt het veel langer tot ze weer rustig worden dan bij een gezonde kat. Daarom is het heel belangrijk om katten met chronische stress medisch te laten onderzoeken. Een grondig bloedonderzoek, inclusief organen, is geen overbodige luxe. Op deze manier kun je dus de oorzaak van de stress bij de wortel aanpakken.

Kom je er niet uit?

Neem dan contact op met een gediplomeerde (en goede!) kattengedragstherapeut die problemen samen met jou kan uitzoeken. Hou er wel rekening mee dat dit ook van jou veel moeite en tijd kan kosten.